Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος. Φορητή εικόνα του 14ου αιώνα από την Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου, όπου φυλάσσεται και η αγία κάρα του.
Το έργο του Αγίου Γρηγορίου είναι τεράστιο και δεν χωράει ούτε μικρή αναφορά στον ελάχιστο αυτό χώρο. Περιοριζόμαστε μόνο να αναφερθούμε στα εξέχοντα χαρίσματα, που τον τοποθετούν υψηλά στο βάθρο των μεγάλων Πατέρων της Ορθοδοξίας.
Ευρισκόμαστε στον πρώτο μήνα του χρόνου και όπως είναι γνωστό, συνηθίζουμε να ευχόμαστε ο ένας στον άλλο “χρόνια πολλά”. Και αυτό το κάνουμε, επειδή αγαπούμε την ζωή και επιθυμούμε να ζήσουμε όσο γίνεται περισσότερο. Κανείς δεν επιθυμεί τον θάνατο, επειδή δεν έχει δημιουργηθή για να πεθάνη, αλλά για να ζη αιώνια. Ο θάνατος είναι κάτι το ξένο και παρείσακτο στην ζωή μας. Είναι αποτέλεσμα της αμαρτίας, της κακής χρήσεως της ελευθερίας μας, της ανυπακοής μας στο θέλημα του Θεού. Η ανθρώπινη ζωή έχει ύψιστο σκοπό και ως εκ τούτου μεγάλη σπουδαιότητα και αξία.
Αξίζει να μελετήσουμε την αξία και τον σκοπό της ζωής του ανθρώπου μέσα από την θεολογία του αγίου Γρηγορίου. Θα μας πη ο Άγιος ότι ο άνθρωπος “είναι ζώον ενταύθα οικονομούμενον και αλλαχού μεθιστάμενον και πέρας του μυστηρίου τη προς τον Θεόν νεύση θεούμενον”. Δηλαδή, ότι ο άνθρωπος δεν είναι πλασμένος για το ενταύθα, αλλά για την αιωνιότητα. Στην παρούσα ζωή οικονομείται, ήτοι ζή, αναπνέει, τρώει, πίνει, εργάζεται, γίνεται μοναχός, παντρεύται, αλλά ο σκοπός της ζωής του είναι άλλος. Είναι η θέωση, ήτοι η κοινωνία με τον άγιο Τριαδικό Θεό, που επιτυγχάνεται με την σωστή χρήση της ελευθερίας του και την υπακοή του στο θέλημα του Θεού. Η αληθινή μας πατρίδα δεν είναι ενταύθα, αλλά αλλαχού. Είναι η βασιλεία του αγίου Τριαδικού Θεού. Ζούμε ενταύθα, αλλά πρέπει να μεθιστάμεθα αλλαχού, ήτοι να πολιτευόμεθα στον ουρανό.
Αξίζει να εντρυφήσουμε στην Ορθόδοξη θεολογία, η οποία προσφέρει λύσεις στα καθημερινά μας προβλήματα, αλλά και βοηθά στην υπέρβαση του ενταύθα, δηλαδή του θανάτου και την απόλαυση της ζωής, όχι απλώς για πολλά χρόνια, αλλά αιώνια.
Τονίζουμε την οικειοθελή παραίτησή του από το ανώτατο εκκλησιαστικό αξίωμα του Αρχιεπισκοπικού Θρόνου, παρά την στήριξη και παράκληση του αυτοκράτορα να παραμείνει, παρά τις επίμονες παρακλήσεις των ορθοδόξων της Πόλης.
Ήταν συνειδητή επιλογή προς διδαχή. Ράπισμα κατά της ακόρεστης μανίας προς τις «πρωτοκαθεδρίες», που στηλιτεύει έντονα και ο ίδιος ο Χριστός.
Δεν είναι μικρής σημασίας και η επιστροφή στη γενέτειρά του, μια μικρή και απομακρυσμένη πόλη της Καππαδοκίας, τη Ναζιανζό. Είναι δείγμα ταπεινόφρονης στάσης και όχι μόνο. Η επιστροφή γίνεται αφού ήδη ο Άγιος με τον υψηλό θεολογικό στοχασμό του στη δεύτερη Οικουμενική Σύνοδο στην Κωνσταντινούπολη το 381 μΧ, είχε διατυπώσει την θεολογική του άποψη για την ομοουσιότητα του Αγίου Πνεύματος προς τον Πατέρα και τον Υιό. Είχε συντελέσει έτσι τα μέγιστα στη διατύπωση του δόγματος και είχε εκπληρώσει την «αποστολή» του.
Τέλος η νοσταλγία του Αγίου για την ασκητική και ησυχαστική ζωή είναι ιδιαίτερα σημαντική και διδακτική. Εκεί εμπνέεται. Εκεί το θεολογικό του τάλαντο αποδίδει πνευματικούς καρπούς, που τους μοιράζει στους χριστιανούς όλων των εποχών με τις ομιλίες του, την ποίησή του, τα κηρύγματά του.
Εκεί μένει απερίσπαστος από τα τετριμμένα και τα καθημερινά διοικητικά καθήκοντα, που του ροκάνιζαν το χρόνο και του κούραζαν τη διάνοια, την πλασμένη για τα μεγάλα και τα υψηλά.
Η Εκκλησία τιμά την μνήμη του στις 25 Ιανουαρίου.