Η Παναγία στην Ελλάδα
Η Παναγία είκονίζεται στις βυζαντινές Εικόνες κατά τρόπο που περιέχει δογματικό καί θεολογικό βάθος. Γιά μία τέτοια παράσταση δέν υπάρχουν καλλιτεχνικά πρότυπα καί μοντέλα στήν ὀρθόδοξη τέχνη.
Μέ κάποια ἀφύσικα χαρακτηριστικά, όπως μεγάλα μάτια, μεγάλη μύτη, μικρό στόμα, μεγάλα δάχτυλα, μέ τήν ἔκφραση του βλέμματος καί τήν ὅλη διάπλαση του προσώπου ή τέχνη ἀπέδωσε τήν ἀγιότητα τῆς εἰκονιζομένης καί καθιέρωσε τον τύπο της βυζαντινῆς Παναγίας, ὅπου κάθε Χριστιανός διαβλέπει ὄχι φυσικό πρόσωπο, αλλά ἱερότητα θείας φυσιογνωμίας, ἕνα κάλλος πού δέν εἶναι ἀπ’ αὐτό τόν κόσμο, πού δέν ἔχει καμμιά σχέση μέ τή φυσική γυναικεία φυσιογνωμία καί ὑποβάλλει τήν ἰδέα τῆς ὑπερβατικῆς πραγματικότητας ὅπου ἀνήκει ή Παναγία μας.
Η βυζαντινή Παναγία δέν ἔχει καμμιάν άπολύτως σχέση μέ τίς «μαντόνες» τῆς Δύσεως, ὅπου οἱ καλλιτέχνες (ὄχι ἁγιογράφοι) χρησιμοποιοῦσαν σαν μοντέλα τίς ἐρωμένες τους, πού πρό ὀλίγου τίς παρίσταναν σαν Αφροδίτες…
Η τιμή πρός τήν Θεοτόκο είναι πάντοτε ἕνα ἀπό τά πιό μόνιμα, βαθιά καί ζωηρά φανερώματα τῆς ὀρθόδοξης εὐσέβειας σε κάθε γενιά. Το ίδιο γίνεται και στις μέρες μας. Τίποτε δεν είναι ικανό να μειώση στον όρθόδοξο λαό τήν ἀγάπη καί ἀφοσίωση πρός τήν Παναγία, πού εἶναι κύριο στοιχεῖο τοῦ πνευματικού μας βιώματος μαζί μέ τή Λειτουργία τοῦ Χριστοῦ.
Η υμνογραφία, ή τέχνη, ή λατρεία, τό θρησκευτικό βίωμα δημιούργησαν τήν ἀνάγκη νά ἀποδοθούν στην Παναγία τά πιό ἐκφραστικά ἀλλά καί ἀπίθανα ἐπίθετα. Ἔτσι ἡ Παναγία χαρακτηρίζεται ως: παρθένος, ἀγνή, πονεμένη Μητέρα, φιλάνθρωπη, άμωμη, ἄμεμπτη, σε μνή, καλή, τρυφερή, δυνατή, μεγάλη, σοφή, θεία, ἄχραντη, ἀπειρόγαμη, ἀνύμφευτη, ανερμήνευτη, ἄφθορη, ἀμόλυντη, ὑπέρλαμπρη, καθαρή, ἀμάραντο ρόδο, ήδύπνοο κρίνο, ἱερό καταφύγιο κλπ (ια’ 711).
Η Παναγία αναφέρεται συχνότατα και στις παροιμίες τοῦ λαοῦ. Στην Ήπειρο λένε: «Βοήθα Παναγία!… Ταράξ’ να σε βοηθήσω» καί στή Θράκη «Παναγία, βοήθα με! Σάλευε καί τά χέρια σου», παροιμία που θυμίζει τήν ἀρχαία «σύν ᾿Αθηνᾶ καί χεῖρα κίνει». Γιά τό διάστημα από 16 Αὐγούστου μέχρι 8 Σεπτεμβρίου στην Κόνιτσα της Ηπείρου λένε: «άνάμεσα δυό Παναγιές μικρό καλοκαιράκι». Στις Σέρρες λένε για κείνους πού λησμονούν, μόλις περάση ἡ ἀνάγκη τους. «Μέσα, Παναγία. Ὄξου, Παναγιά». Στην Κύπρο λένε για τούς ἀδίσταχτους κλέφτες: «κλέβει τῆς Παναγιάς τά μάτια». Σέ πολλά ἀκόμη μέρη λένε γιά τή σεμνή κόρη: «κάθε ται ἢ στέκει σάν Παναγιά», ἐνῶ γιά τόν κακούργο λένε: «τῆς Παναγιᾶς τά μάτια βγάζει». (ια’ 719). Πεποίθηση τοῦ λαοῦ εἶναι ὅτι ἡ Παναγία τιμωρεῖ τούς ἀνθρώπους, πού δέν σέβονται τά ὑπάρχοντά της καί δέν ἐκτελοῦν τό τάμα τους. Ἔτσι ἀναφέρεται παραδείγματος χάριν, ὅτι στη Λίμνη Ευβοίας μιά φορά, περί τό 1935, οἱ κάτοικοι θέλησαν να πάρουνε τό νερό τῆς Παναγιάς, γιατί σκεφτήκανε ὅτι δέν ἄξιζε νά δυστυχάη ή πολιτεία κι ἐκεῖ να χύνονται τά νερά άδικα. Αλλά, ὅταν ἑτοίμασαν ὅλα τά κιούγκια – σωλήνες- σταμάτησε τό νερό τρία χρόνια. Οὔτε σταγόνα δέν ἔτρεχε καί, ὅταν ἔπαυσαν νά τό μελετάνε, τότε ξανάρθε μόνο του.
Στη Λέσβο κάποτε ένα ζευγάρι ἔταξε στην ῾Αγιασσώτισσα Παναγιά τά δυό του βόδια. Όταν ὅμως ἦρθε ὁ Δεκαπενταύγουστος, πού θά πήγαινε τό τάξι μό του, πῆρε τα βόδια του καί τραβούσε γιά τήν ῾Αγιάσσο. Στο δρόμο, κοντά στις εφτά Γούρνες, σταμάτησε να ξεκου ραστῆ καί ἄφησε τά ζωντανά να βόσκουν κοντά στο ποταμάκι. Ἐκεῖ ξαφνικά τοῦ ἦρθε ἡ ἰδέα νά μήν κάνη τό τάξιμο στην Παναγιά. «Ας μή πάω τα βόδια μου τώρα, τά πηγαίνω ὕστερα ἀπό τίς δουλειές· τί τά χρειάζεται τα βόδια μιά Παναγιά!» μονολόγησε. ᾿Αλλά μόλις γύρισε ὁ ζευγᾶς νά πάρη πίσω τά βόδια, εἶδε πώς τά ζῶα εἶχαν μαρμαρώσει.
Καί στό Συναξάρι ἀναφέρεται ὅτι, ὅταν ἕνας βασιλιάς τῆς Κωνσταντινουπόλεως θέλησε νά πάρη ἀπό ἕναν έγκαταλειμμένο ναό τῆς Παναγίας, ὅπου εἶχαν τελεσθῆ καί πολλά θαύματα, πέτρες καί ξύλα, γιά νά χτίση μιά δική του οικοδομή, παρουσιάστηκε στό ὄνειρό του ἀπειλητική ἡ Παναγία, οπότε φοβήθηκε καί ἀντί νά τόν καταστρέψη τόν ἀνεκαίνισε τό Ναό της.
Από το βιβλίο: “Η ΜΗΤΕΡΑ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ” Ιερομονάχου Μαξίμου – Άγιον Όρος