ΙΕΡΟ ΣΑΡΑΝΤΑΛΕΙΤΟΥΡΓΟ 2025
Η μεγαλύτερη ευεργεσία για τον άνθρωπο και τον κόσμο ολόκληρο, είναι η προσφορά υπέρ αυτών της Θείας Λειτουργίας. Μια προσφορά που δεν μετριέται στη ζυγαριά της ανθρώπινης λογικής και δεν τη βλέπουν τα μάτια όλων. Υπάρχουν και πράγματα που δεν ζυγίζονται με τα δικά μας δεδομένα. Γι’ αυτό και τα μάτια μας καλό είναι να εξασκηθούν στο να βλέπουν «τα μη βλεπόμενα. Τα γαρ βλεπόμενα πρόσκαιρα, τα δε μη βλεπόμενα αιώνια» (Β΄ Κορ. 4:18).
Και η αξία της Θείας Λειτουργίας ανήκει στα μη βλεπόμενα, που έχουν όμως κέρδος αιώνιο. Και αυτό, γιατί μέσω της Θείας Λειτουργίας ο Θεός μάς χορηγεί την αληθινή τροφή για να ζήσουμε αιώνια. Τη Σάρκα και το Αίμα του Χριστού, τα οποία είναι «βρώσις και πόσις αληθώς» (Ιω. 6:55). Γι’ αυτό και έργο της Εκκλησίας είναι πρωτίστως το να τελεί τη Θεία Λειτουργία. Είναι εδώ γι’ αυτόν τον σκοπό. Τρέφει, συντηρεί και σώζει τον κόσμο τελώντας τη Θεία Λειτουργία. Του παρέχει την αθάνατη τροφή και το αθάνατο νερό για να ζήσει. Τη μόνη αληθινή τροφή που μας άφησε ο Χριστός, για να πορευθούμε και μεις «εν τη ισχύι της βρώσεως εκείνης» (Γ΄ Βασ. 19:8) μέχρι τη Βασιλεία του.
Η στέρηση της τροφής αυτής δεν αναπληρώνεται. Δεν υπάρχει υποκατάστατο. Οι Άγιοι τονίζουν ομόφωνα τη μοναδική αυτή αξία της Θείας Λειτουργίας για τους ζώντες και τους κεκοιμημένους που τη χρειάζονται πολύ περισσότερο και την περιμένουν σαν δώρο από εμάς, αφού αυτοί δεν μπορούν πλέον να βοηθήσουν τον εαυτό τους. Και η Εκκλησία με κάθε ευκαιρία παρέχει τη δυνατότητα αυτή.
Το Σαρανταλείτουργο είναι μια τέτοια θαυμάσια ευκαιρία, για μας πρώτα και για τους προσφιλείς κεκοιμημένους μας κατόπιν. Για τον Θεό βέβαια δεν υπάρχουν νεκροί. Δεν είναι Θεός «νεκρών, αλλά ζώντων. Πάντες γαρ εν αυτώ ζώσιν» (Λουκ. 20:38). Όμως, αυτούς που έφυγαν από την επίγεια ζωή, μόνο εμείς μπορούμε να τους βοηθήσουμε. Και η καλύτερη βοήθεια είναι να προσφέρουμε για χάρη τους τη Θεία Λειτουργία και ειδικά το Σαρανταλείτουργο. Δεν απομένει παρά να το εκμεταλλευθούμε κατάλληλα. Πώς γίνεται αυτό; Συνήθως δίνουμε ένα χαρτάκι με τα ονόματα των δικών μας, ζώντων και κεκοιμημένων, να τα μνημονεύει ο Ιερέας μα αυτό είναι το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε. Τι επιπλέον χρειάζεται; Η ενεργός συμμετοχή μας. Δεν λειτουργεί μόνος του ο ιερέας. Χρειάζεται και εμάς να συμπροσευχόμαστε μαζί του. Και αφού το Σαρανταλείτουργο γίνεται στην περίοδο της χριστουγεννιάτικης νηστείας, μπορούμε να νηστεύουμε και (προετοιμασμένοι κατάλληλα με μετάνοια και εξομολόγηση) να κοινωνούμε συχνά “εις άφεσιν αμαρτιών και εις ζωήν αιώνιον».
Η δική μας προσφορά, η μικρή θυσία για τη νηστεία, η μετάνοιά μας και η μετάληψή μας, μπορούν να γίνονται και υπέρ των κεκοιμημένων μας. Είναι και αυτοί παρόντες στη Θεία Λειτουργία, όπου μνημονεύονται τα ονόματά τους. Πάνω στο Άγιο Δισκάριο συνυπάρχουν ζώντες και κεκοιμημένοι, η Εκκλησία ολόκληρη, επίγεια και επουράνια, γύρω από τον Αμνό του Θεού που σφαγιάζεται και προσφέρεται «εις βρώσιν τοις πιστοίς». Γύρω από την αγαπημένη μας Μητέρα, την Παναγία, τους άγρυπνους φύλακές μας, τους Αγγέλους, τους “φίλους” του Θεού, τους αδελφούς μας που έγιναν ευάρεστοι ενώπιόν του και έχουν πια το δικαίωμα ως Άγιοι να πρεσβεύουν υπέρ ημών. Η πρωτοφανής αυτή Σύναξη του σύμπαντος κόσμου γίνεται, μέσα στο άγιο Ποτήριο, ένα με το Σώμα και το Αίμα του Χριστού και εν συνεχεία με εμάς που μεταλαμβάνουμε τη Θεία Κοινωνία, «ίνα ώσιν εν» οι πάντες και τα πάντα (Ιω. 17:11). Είναι νοητό λοιπόν να απουσιάζουμε από τη μεγαλειώδη τράπεζα του Θεού ή να στερούμε στους αγαπημένους μας μια τέτοια βοήθεια; Η προσευχή μας και η συμμετοχή μας στη Θεία Κοινωνία σώζει και τους κεκοιμημένους μας!(1)
Ο Άγιος Γέροντας Παΐσιος ο Αγιορείτης αφηγήθηκε: ήμουν εκκλησιαστικός και όταν ο ιερεύς έκανε την Προσκομιδή, τη στιγμή που είπε: «ως πρόβατον επι σφαγήν ήχθη» ακούω σπαρτάρισμα αρνίου επάνω στο άγιο δισκάριο! Όταν πάλι είπε: « θύεται ο Αμνός του Θεού», ακούω βέλασμα από την Αγία Πρόθεση!» Ο ίδιος καθώς και πολλοί ενάρετοι Πατέρες, λέγουν «να προσευχόμεθα περισσότερο για τους κεκοιμημένους παρά για τους ζώντες, γιατί οι κεκοιμημένοι, σαν ελπίδα αναψυχής έχουν, τις προσευχές μας και μάλιστα τα Σαρανταλείτουργα, τα Μνημόσυνα και οι ελεημοσύνες.»
Ο Άγιος Νικόλαος ο Πλανάς, ο Άγιος Παναγής ο Μπασιάς, ο Όσιος Αμφιλόχιος Πάτμου όπως και άγιες σύγχρονες Πατερικές μορφές (π. Φιλόθεος Ζερβάκος, π. Νικόλαος Σάγος) και πολλοί άλλοι, λειτουργούσαν καθημερινά μνημονεύοντας πάμπολλα ονόματα!
Ο Άγιος Ιάκωβος ο Τσαλίκης τονίζει: «όταν ο Ιερεύς βγάζει μερίδες και μνημονεύει τα ονόματα των πιστών στην Ιερά Προσκομιδή, κατεβαίνει Άγγελος Κυρίου και παίρνει την μνημόνευση αυτή και την πηγαίνει και την εναποθέτει στο Θρόνο του Δεσπότου Χριστού ως προσευχή γι’ αυτούς που μνημονεύτηκαν! Ο ονομαστός Αγιορείτης παπα- Σάββας ο πνευματικός εκμυστηρεύτηκε στους μαθητές του: « ήμουν φορεμένος την ιερατική στολή και στεκόμουν μπροστά στην Αγία Τράπεζα πάνω στην οποία βρισκόταν το άγιο δισκοπότηρο γεμάτο με το Αίμα του Χριστού! Βλέπω τότε Άγγελο Κυρίου με μορφή ιερέως να παίρνει το χαρτί με τα ονόματα από την Προσκομιδή και να πλησιάζει στην Αγία Τράπεζα. Εκεί, αφού έβαλε το χαρτί κοντά στο άγιο δισκοπότηρο, βουτάει τη λαβίδα στο Αίμα του Χριστού και σβήνει ένα όνομα και πάλι βουτάει και σβήνει, μέχρι που τελείωσαν όλα τα ονόματα και καθάρισε το χαρτί! Σκεφτείτε λοιπόν τι αξία έχει να σας μνημονεύουν στην Αγία Πρόθεση»!
Ο Όσιος Δανιήλ Κατουνακιώτης, προσωπικός φίλος του Αγίου Νεκταρίου ανέφερε δύο χαρακτηριστικές διηγήσεις, στον γνωστό ευσεβή λογοτέχνη Αλέξανδρο Μωραϊτίδη και τελείωσε ως εξής: «δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για την ωφέλεια των ψυχών των κεκοιμημένων από τα Σαρανταλείτουργα και τα μνημόσυνα αλλά και τους ζώντες αδελφούς μας, διότι, εφόσον μία πράξη ελεημοσύνης αν κάνει κάποιος αμείβεται από το Θεό πόσο μεγαλύτερη ωφέλεια θα λάβει όταν με προσωπικά του έξοδα κάνει σαρανταλείτουργο για τις ψυχές προσφιλών του προσώπων;»
Ο κατά κόσμος συμπατριώτης και οικήτορας της ενορίας μας Όσιος Εφραίμ Κατουνακιώτης έλαβε “πληροφορία” από τον Θεό, ότι σώθηκε ο Γέροντάς του, καθώς και άλλες ψυχές όταν έκανε για εκείνους συχνά Σαρανταλείτουργα!
«Από αυτή την αγάπη της Εκκλησίας για την ψυχική ωφέλεια και μάλιστα των κοιμηθέντων, καθιερώθηκαν τα Σαρανταλείτουργα. Γι ‘αυτό και όσοι τα υποτιμούν, υποτιμούν την αγάπη της Εκκλησίας και την δύναμη της προσευχής της Εκκλησίας. Όσοι τα αρνούνται, αρνούνται βασική θέση της Εκκλησίας περί της ωφέλειας ψυχών και άρα έχουν έλλειμα πατερικής παιδείας.
Τα ιερά Σαρανταλείτουργα όμως, συνδέονται και με ένα άλλο, ιερό και άγιο σκοπό, όπως είναι η φιλάνθρωπη πράξη αγάπης για τους φτωχούς, εγκαταλελειμένους ή εμπερίστατους αδελφούς ή οικογένειες: Στις περιπτώσεις αυτές ο πιστός συμμετέχει έχοντας δύο δυνατότητες: Η μία είναι να ωφελήσει ψυχές δια της μνημονεύσεως και η άλλη είναι να γίνει με την προαιρετική οικονομική προσφορά του, αντιλήπτορας του πόνου των «ελαχίστων αδελφών του Κυρίου» και των δικών μας. Έτσι εμείς καθιερώσαμε από το 1997 στην Ενορία μας, με αυτό το διπλό σκοπό. Το μεγαλύτερο ποσόν που κατά προαίρεση από το υστέρημα ή το περίσσευμα της κάθε οικογένειας προσφέρεται, μοιράζεται μετά από συνεννόηση με τις Κυρίες του Φιλόπτωχου Ενορ. Ταμείου σε αντίστοιχες περιπτώσεις, αναξιοπαθούντων, εντός ή εκτός Ενορίας!
Το Σαρανταλείτουργο των Χριστουγέννων, ξεκινά από τις 15 Νοεμβρίου και περατώνεται την ημέρα των Χριστουγέννων 25 Δεκεμβρίου, και αυτές τις Άγιες Ημέρες προσμονής των Μεγάλων Λυτρωτικών Εορτών όπου “Θεός εφανερώθη εν σαρκι”, (Α΄ Τιμ. γ,16) καλούμαστε να ακολουθήσουμε μια διαφορετική, μια μυστική πορεία που θα φέρει τα βήματα της ψυχής μας στο Σπήλαιο της Γεννήσεως του Σωτήρος μας Χριστού, με την καθημερινή προσέλευση στη Θ. Λειτουργία, την καθιερωμένη νηστεία, την Ιερά Εξομολόγηση, την εσωτερική κάθαρση.
Κάθε πρωί μέσα σε ζεστό και κατανυκτικό κλίμα τελείται ο Όρθρος και η θ. Λειτουργία 7:00 έως 9:00 π.μ.. Τις Κυριακές, ή Εορτές π.χ. (Αγ. Νικολάου, Αγ. Σπυρίδωνος) που έχουν μεγαλύτερη σε μήκος ακολουθία, ή όταν προσφέρονται άρτοι ή κόλλυβα, τελειώνουμε αργότερα.
Στις 25 και 26 Νοεμβρίου η Θ. Λειτουργία, τελείται στον Ναό της Αγίας Αικατερίνης ενώ στις 30 Νοεμβρίου στον Ναό του Αγίου Ανδρέα λόγω της εορτής τους. Όλες τις υπόλοιπες μέρες στον κεντρικό Ναό μας. Αξίζει να αναψουμε έστω και ένα κεράκι έστω για λίγο το πρωί, πριν πάμε στην εργασία μας και να το συνοδεύσουμε με την ενδόμυχη προσευχή μας.
Κάθε οικογένεια θα προσφέρει εγκαίρως τα ΔΙΠΤΥΧΑ όπου θα γράψει ευανάγνωστα τα βαπτιστικά – όχι τα χαϊδευτικά – ονόματα ΖΩΝΤΩΝ και ΚΕΚΟΙΜΗΜΕΝΩΝ μελών της, με το κατά προαίρεση προϊόν της αγάπης του για το διπλό ιερό σκοπό, και θα συνεννοηθεί με τον Ιερέα για την ημέρα που θα ήθελε να προσφέρει τα ” δώρα της” για την Θ.Λειτουργία. Το ζυμωμένο πρόσφορο, το νάμα, το λάδι και τις λαμπάδες, τα καρβουνάκια το θυμίαμα θα τα προσφέρει την παραμονή της Θ.Λειτουργίας. Το ενδεδειγμένο είναι η οικογένεια να προετοιμαστεί κυρίως με την Ιερά Εξομολόγηση που αποτελεί «το λουτρό της ψυχής μας».
Την ημέρα της Θ. Λειτουργίας θα έλθει εγκαίρως στο Ναό και με την σχετική προετοιμασία θα μεταλάβει των Αχράντων Μυστηρίων.
Ευχηθείτε αδελφοί μου να μας αξιώσει όλους και φέτος να φέρουμε εις πέρας το Ιερό Σαρανταλείτουργο και να έχουμε ευλογημένα βιωματικά Χριστούγεννα!
Συνοδοιπόρος και συνευχέτης σας.
Ο Εφημέριός σας.
+ π. Γεώργιος.