ΤΟ ΣΚΑΚΙ ΣΥΜΒΑΛΛΕΙ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΚΤΗΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ
[ΚΑΘΕ ΣΑΒΒΑΤΟ ΩΡΑ -5:30μ.μ. ΤΜΗΜΑ ΕΚΜΑΘΗΣΗΣ ΣΚΑΚΙ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΙΑΚΗ ΜΑΣ «ΚΑΤΑΦΥΓΗ»]
Το Σκάκι ως εκπαιδευτικό εργαλείο μπορεί να αποτελέσει μια καινοτομία με σημαντικά εκπαιδευτικά οφέλη για τον/τη μαθητή/τρια, τον/την εκπαιδευτικό, το σχολείο και την κοινωνία (Βλαστάρης, χ. η.).
Ταυτόχρονα, το Σκάκι συνιστά ένα εργαλείο για τη βελτίωση και τον εκσυγχρονισμό της εκπαίδευσης (Dimitrova, 2019). Σε διάφορες χώρες, το Σκάκι χρησιμοποιείται στις σχολικές μονάδες για να βοηθήσει τους/τις μαθητές/τριες να αναπτύξουν στο μέγιστο τις γνωστικές τους ικανότητες, προσπερνώντας τις ατομικές τους δυσκολίες και να κατακτήσουν τον υψηλότερο βαθμό των δυνατοτήτων τους (Jankovic & Novak, 2019).
Σύμφωνα με μελέτες, το Σκάκι συμβάλλει θετικά στη σχολική επιτυχία μαθητών/τριών, και ειδικότερα, μαθητών/τριών δημοτικού.
Έρευνες κατέδειξαν ότι οι μαθητές/τριες που είχαν συστηματική ενασχόληση με το Σκάκι για κάποιο χρονικό διάστημα παρουσίασαν βελτίωση 10% έως 60% στη σχολική τους επίδοση (Ακαδημία Σκάκι Νέου Ψυχικού, χ. η.). Σε χώρες όπου διδάσκεται το Σκάκι στα σχολεία, οι μαθητές/τριες εμφανίζουν αυξημένες δυνατότητες στην αναγνώριση σύνθετων προτύπων με συνέπεια, να βιώνουν καλύτερη επίδοση στα μαθηματικά και τις θετικές επιστήμες Αυτές οι μελέτες έχουν οδηγήσει πολλές χώρες (Ρωσία, Κίνα, Αγγλία, Τουρκία, Βενεζουέλα, Γεωργία κ.ά.) στην επίσημη ένταξη του Σκακιού στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα δημοτικών σχολείων (Ακαδημία Σκάκι Νέου Ψυχικού, χ. η.).
Στην Ελλάδα, το Σκάκι εντάχθηκε στο πρόγραμμα του δημοτικού σχολείου με εγκύκλιο του Υπουργείου Παιδείας και θέμα: «Ένταξη του Σκακιού στο υποχρεωτικό πρόγραμμα του Δημοτικού Σχολείου» (ΥΠΕΠΘ, 2014). Η εγκύκλιος έλαβε υπόψη το απόσπασμα Πρακτικού 16/17-03-2014 του Ι.Ε.Π, που αφορά προτάσεις για την ένταξη του Σκακιού στο υποχρεωτικό πρόγραμμα του Δημοτικού Σχολείου. Από το 2013 ξεκίνησε πιλοτικά το πρόγραμμα «Σκάκι στα Σχολεία», όταν το «Kasparov Chess Foundation Europe» συνεργάστηκε -για την υλοποίηση του- με την Ένωση Σκακιστών Θεσσαλονίκης και με την υποστήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (Χρίστη, 2015).
Η έρευνα σε μαθητές/τριες ανέδειξε ότι συμβάλλει στην ανάπτυξη επίκτητων μαθησιακών ικανοτήτων. Άλλες έρευνες έδειξαν ότι η σκέψη των παιδιών αναπτύσσεται ραγδαία και το Σκάκι διδάσκει δεξιότητες σκέψης, στο υψηλότερο επίπεδο, όπως την ικανότητα για απεικόνιση, ανάλυση καθώς και την κριτική σκέψη. Αυτά τα εφόδια είναι χρήσιμα για μαθήματα όπως τα Μαθηματικά και η Φυσική (Ακαδημία Σκάκι, 2023).
Καθώς τα παιδιά παίζουν Σκάκι, αρχίζουν να κατανοούν τη σημασία του να σκέφτονται εκ των προτέρων, προσπαθώντας να καταλάβουν τι θα κάνει ο/η αντίπαλός τους και ποιες εναλλακτικές λύσεις έχουν. Αυτή η ικανότητα να προβλέψουν τα αποτελέσματα, μπορεί να μεταφερθεί και στην ανάγνωση. Τα παιδιά μπορούν πιο εύκολα να αντιληφθούν τη συνέχεια μια ιστορίας και πώς θα «κινηθούν» οι πρωταγωνιστές/τριες, όπως τα πιόνια στη σκακιέρα (Ακαδημία Σκάκι, 2023).
Ειδικότερα, τα ευρήματα της συμβολής του Σκακιού στην αναγνωστική ικανότητα των παιδιών παρουσιάστηκαν από έρευνα σε δέκα σχολεία της Νέας Υόρκης. Πιο συγκεκριμένα, μαθητές/τριες, που ήταν στο ίδιο μαθησιακό επίπεδο, χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Η πρώτη ομάδα ασχολήθηκε με το Σκάκι, ενώ η δεύτερη όχι. Σύμφωνα με τα ευρήματα, η πειραματική ομάδα, δηλαδή, η ομάδα που ασχολήθηκε με το Σκάκι, σημείωσε καλύτερες επιδόσεις στην ανάγνωση από την ομάδα ελέγχου, μαθητές/τριες που δεν ασχολήθηκαν με το Σκάκι (Mangulies 1993 αναφορά Ακαδημία Σκάκι, 2023).
Επίσης, η βιβλιογραφία αναφέρει ότι η ενασχόληση με το Σκάκι ενισχύει τις δεξιότητες της γραφής και της ανάγνωσης. Ειδικότερα, Σκάκι και γλωσσικός γραμματισμός έχουν σημεία επαφής. Οι σκακιστικές κινήσεις διαθέτουν όνομα, που σχετίζεται με το κομμάτι που πραγματοποιεί την κίνηση και τις συντεταγμένες του τετραγώνου που κινείται.
Η σκακιστική γραφή διαθέτει πολλούς συμβολισμούς αναφορικά με τις κινήσεις, τα αποτελέσματα, τη βαθμολογία αλλά και τις εκτιμήσεις των θέσεων που προκύπτουν. Οι σκακιστές/τριες προπονούνται στο να αποκωδικοποιούν τους σκακιστικούς συμβολισμούς, να τους συζητούν και να τους σχολιάζουν περιγραφικά.
Η ανάπτυξη της γραπτής ικανότητας των παιδιών γίνεται είτε κατά την έγγραφη απεικόνιση των κινήσεων στα πλαίσια ασκήσεων, είτε κατά την καταγραφή των κινήσεων τους στα σκακιστικά παρτιδόφυλλα στα πλαίσια μίας παρτίδας Σκάκι μεγάλης διάρκειας. Οι κινήσεις εγγράφονται από τους/τις σκακιστές/τριες υπό μορφή συντομογραφίας, ώστε να είναι κατανοητή από εξωτερικούς παρατηρητές και τον διαιτητή των αγώνων (Root, 2009).