Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΗΓΙΑΣΜΕΝΩΝ ΔΩΡΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥΣ
[+ΤΕΤΑΡΤΗ Β’ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ ΝΗΣΤΕΙΩΝ (4/3/2026) ~ΩΡΑ 6.30 μ.μ. ~ΕΣΠΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΝΥΚΤΙΚΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΗΓΙΑΣΜΕΝΩΝ ΔΩΡΩΝ (ΠΡΟΗΓΙΑΣΜΕΝΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ)]
Στην αρχαία Εκκλησία καλλιεργήθηκε νωρίς η συνείδηση ότι οι ημέρες χωρίς μνήμη Αγίου και αυστηρής νηστείας έχουν κατανυκτικό χαρακτήρα και δεν προσφέρονται για την τέλεση Θείας Λειτουργίας, η οποία είναι η Ευχαριστιακή και Αναστάσιμη σύναξη της Εκκλησίας.
Παρ’ όλα αυτά, η Εκκλησία δεν ήθελε οι πιστοί να στερούνται τη Θεία Κοινωνία μέσα στον πνευματικό αγώνα. Έτσι διαμορφώθηκε η πράξη της μεταλήψεως από Τίμια Δώρα που έχουν ήδη καθαγιασθεί σε προηγούμενη Θεία Λειτουργία.
Σήμερα η παλαιά αυτή συνήθεια έχει παραμείνει κυρίως στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Πλήρης Θεία Λειτουργία τελείται τα Σάββατα και τις Κυριακές, καθώς και στην εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου.
Στις καθημερινές της Σαρακοστής τελείται η Λειτουργία των Προηγιασμένων Τιμίων Δώρων.
Η Προηγιασμένη δεν είναι πλήρης Θεία Λειτουργία.
Δεν περιλαμβάνει Αναφορά, δηλαδή την Ευχαριστιακή ευχή με τον καθαγιασμό άρτου και οίνου.
Τα Τίμια Δώρα έχουν ήδη καθαγιασθεί σε προηγούμενη Λειτουργία (συνήθως Κυριακή) και φυλάσσονται στο Άγιο Βήμα. Με αυτόν τον τρόπο, οι πιστοί κοινωνούν κατά την διάρκεια της εβδομάδας της νηστείας χωρίς να τελείται νέος καθαγιασμός.
Λειτουργικά, πρόκειται για σύνθεση Εσπερινού με ευχαριστιακά στοιχεία. Ξεκινά με την συνηθισμένη δομή του Εσπερινού, περιλαμβάνει αναγνώσματα από την Παλαιά Διαθήκη (κατά την καθιερωμένη τάξη κυρίως από τη Γένεση και τις Παροιμίες) και κορυφώνεται με τη λιτανευτική μεταφορά και την παρουσίαση των Προηγιασμένων Δώρων.
Κεντρικοί ύμνοι είναι το «Κατευθυνθήτω η προσευχή μου ως θυμίαμα ενώπιόν σου» και, κατά τη Μεγάλη Είσοδο, το «Νυν αι δυνάμεις των ουρανών συν ημίν αοράτως λατρεύουσιν». Το γενικό ύφος παραμένει κατανυκτικό, με έντονη έμφαση στη μετάνοια.
Κατά κανόνα τελείται τις Τετάρτες και τις Παρασκευές της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Επίσης τελείται και σε ορισμένες μνήμες αγίων μέσα στη Σαρακοστή, όπου το Τυπικό ορίζει Προηγιασμένη, όπως στην Α΄ και Β΄ Εύρεση της Τιμίας Κεφαλής του Τιμίου Προδρόμου και στους Αγίους Σαράντα Μάρτυρες. Αντίθετα, στην εορτή του Ευαγγελισμού δεν τελείται Προηγιασμένη, διότι προβλέπεται πλήρης Θεία Λειτουργία.
Ο πρόδρομος της Προηγιασμένης βρίσκεται στην αρχαία εκκλησιαστική πρακτική της διατηρήσεως καθαγιασμένων Δώρων για ώρα ανάγκης (π.χ. ασθενείς ή έκτακτες περιστάσεις), αλλά και στην ποιμαντική μέριμνα να υπάρχει συχνή μετάληψη μέσα στις περιόδους αυστηρής νηστείας.
Με την πάροδο του χρόνου, η μετάληψη από Προηγιασμένα Δώρα εντάχθηκε σε καθορισμένη ακολουθία, με εσπερινό χαρακτήρα, ώστε να ταιριάζει στο πνεύμα της νηστείας της Σαρακοστής.
Η παράδοση συνέδεσε την Προηγιασμένη με τον Άγιο Γρηγόριο τον Διάλογο (6ος αιώνας), ενώ η πράξη και η εξέλιξή της μαρτυρούν σταδιακή διαμόρφωση μέσα στη λειτουργική ζωή της Εκκλησίας και τη βυζαντινή παράδοση του Τυπικού.
Το μήνυμα της Προηγιασμένης είναι παρηγορητικό: ο Χριστός δεν απουσιάζει από τον αγώνα της Σαρακοστής, αλλά τρέφει και ενισχύει τον λαό Του στην πορεία προς την Ανάσταση. Γι’ αυτό και η ακολουθία, με τους κατανυκτικούς ύμνους, τις γονυκλισίες και τα αναγνώσματα, γίνεται ένα ήσυχο αλλά ισχυρό στήριγμα μέσα στην εβδομάδα, «γέφυρα» από την άσκηση της νηστείας και της μετανοίας στη χαρά του Πάσχα.
[ΑΠΟ ΤΗ ΣΕΛΙΔΑ ”Nektarios Tsilis”]