Η ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ, ΤΑ ΟΡΑΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ Η ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΕΥΧΕΛΑΙΟΥ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ
[+ΠΕΜΠΤΗ 13/11/2025 ~ΩΡΑ 5.30 μ.μ. ~ΤΟ -ΑΝΑ ΜΗΝΑ- ΙΕΡΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΕΥΧΕΛΑΙΟΥ.]
~Του Πρωτοπρεσβυτέρου π. Χρήστου Πυτιρίνη.
Η ακολουθία του ευχελαίου τελείται «ἐν ἐκκλησίᾳ ἤ ἐν οἴκῳ». Στα αρχαία λειτουργικά βιβλία υπάρχουν ειδικές ευχές για την ευλογία του ελαίου, ώστε αυτό να αποκτήσει ιαματική δύναμη. Οι απλές αυτές ευχές εξελίχθηκαν με τον καιρό σε πλήρη ακολουθία, που τελούνταν στο ναό μαζί με τη θεία λειτουργία, όπως και όλα τα μυστήρια της Εκκλησίας . Και εάν μεν ο ασθενής ήταν σε θέση να μετακινηθεί, παρευρίσκονταν κι εκείνος κατά την τέλεσή της. Διαφορετικά, μετά το πέρας της θείας λειτουργίας, οι ιερείς μετέβαιναν στο σπίτι του ασθενή και τον έχριαν με το αγιασμένο έλαιο.
Αργότερα η αποδέσμευση της ακολουθίας του ευχελαίου από τη θεία λειτουργία οδήγησε στη γενίκευση της τελέσεώς της στα σπίτια. Σ’ αυτό συνετέλεσε και ο λόγος του αγίου Ιακώβου «προσκαλεσάσθω τούς πρεσβυτέρους» οπότε εννοείται η τέλεση του μυστηρίου στα σπίτια.
Η ακολουθία του ευχελαίου τελείται «εἰς ἴασιν ψυχῆς τέ καί σώματος». Συμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας μας, η σωματική ασθένεια θεωρείται ως ο πικρός καρπός της αμαρτίας. Οποιαδήποτε ασθένεια, ως διαταραχή της αρμονικής λειτουργίας του σώματος, οφείλεται σε πνευματικά αίτια και κυρίως στη διαταραχή των σχέσεων του ανθρώπου με τον Θεο. Η παράβαση, συνεπώς, του θείου νόμου έχει συνέπειες και στην ίδια την υγεία μας.
Στα ιερά κείμενα δεν παρουσιάζεται μόνο η στενή σύνδεση της ασθένειας με την αμαρτία αλλά συγχρόνως υποδεικνύεται και ο τρόπος της θεραπείας: η ειλικρινής μετάνοια και η επιστροφή στον Θεο. Δεν είναι σπάνια και τα περιστατικά, κατά τα οποία και οι ίδιοι οι γιατροί ομολογούν ότι παρίσταται ανάγκη αντιμετωπίσεως διαφόρων ανιάτων κυρίως, ασθενειών και δια πνευματικών μέσων της χάριτος . Αυτά διεγείρουν στον ασθενή την απαραίτητη μετάνοια και την ανάκτηση της ειρηνικής κοινωνίας με τον Θεο.
Συχνά οι βαρειές σωματικές παθήσεις καταδεικνύουν την ειδική μέριμνα της φιλανθρωπίας και της παντοδυναμίας του Θεού στον ασθενή άνθρωπο. Αυτές οι παθήσεις θεραπεύονται είτε με την επίκληση της θείας βοηθείας είτε με τη χρησιμοποίηση, παράλληλα προς τα φυσικά μέσα της ιατρικής επιστήμης, και των υπερφυσικών μέσων της θείας χάριτος δια των σχετικών μυστηρίων, όπως του ευχελαίου.
~ΤΑ ΟΡΑΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΕΥΧΕΛΑΙΟΥ.
Η ακολουθία του ευχελαίου, όπως συνήθως τελείται σήμερα, αποτελείται από διάφορα λειτουργικά στοιχεία: ειρηνικά και αγιάστική ευχή του ελαίου, επτά ζεύγη βιβλικών αναγνωσμάτων «ἀποστολικά καί εὐαγγελικά» με ισάριθμες αιτήσεις και ευχές και τέλος ιλαστική «συγχωρητική» ευχή για τούς παρευρισκομένους.Για την τέλεση του μυστηρίου τοποθετείται πάνω σε κάποιο τραπέζι το ευαγγέλιο, μικρή εικόνα του Χριστού, κανδήλα αναμμένη και δοχείο με αλεύρι, στο οποίο ανάβονται επτά κεριά.
Η κανδήλα πρέπει να είναι καθαρή και να τοποθετείται στο κέντρο του τραπεζιού μαζί με μια εικόνα του Χριστού. Στην κανδήλα μέσα τοποθετείται αγνό λάδι, ένδειξη καθαρής και ολοπρόθυμης προσφοράς στον Θεο. Το λάδι δεν υπήρξε για πολλούς ανθρώπους μόνο βασικό είδος διατροφής, αλλά και πολύτιμο φάρμακο. Γι’ αυτό και ο καλός Σαμαρείτης στην ομώνυμη παραβολή «Εὐαγγέλιον κατά Λουκᾶν» περιποιείται στοργικά τον τραυματία ρίχνονας στις πληγές του λάδι.
Η θεραπευτική, μαγική η συμβολική χρήση του λαδιού είναι ευρύτερα διαδεδομένη σε πολλούς λαούς και θρησκείες.
Άλλο, όμως, το έλαιο του ευχελαίου. Ούτε η θεραπευτική χρήση του ελαίου, ούτε η μαγική χρήση του σε αρχαίους λαούς, ούτε η θρησκευτική του χρήση στη λατρεία της Π. Διαθήκης, μειώνει την αξία του χριστιανικού αυτού μυστηρίου. Γενικά, το έλαιο, χρησιμοποιούμενο στη θ. λατρεία, εκλαμβάνεται ως σύμβολο του θείου ελέους, της πνευματικής δύναμης και της άφθονης παροχής στούς πιστούς των δωρεών του Θεού. Με άλλα λόγια, το έλαιο, μετά τις ευχές των ιερέων, δεν είναι πια κοινό λάδι όπως και στη βάπτιση: το νερό της κολυμβήθρας, μετά τις ευχές του λειτουργού, δεν είναι πια κοινό νερό.
Στο τέλος της ακολουθίας γίνεται η χρίση με το αγιασμένο έλαιο. Συνήθως χρίεται σταυροειδώς το μέτωπο, το σαγόνι, οι δύο παρειές και τα χέρια μέσα στην παλάμη και στο εξωτερικό τους μέρος. Μ’ αυτή τη χρίση, ζητούμε από τον Κϋριο να θεραπεύσει το πνεύμα, τις σκέψεις και ολόκληρο τον εσωτερικό κόσμο. Ακόμη, να δίνει δύναμη σ’ εκείνα τα μέλη του σώματος με τα οποία κάνουμε τις περισσότερες πράξεις τα χέρια είναι τα μέλη που εκτελούν τις εντολές του μυαλού μας.
Δεν είναι επισης άτοπο, σε περίπτωση ασθενείας , να χρείεται, εάν είναι δυνατό, και το μέλος που πάσχει. Η χρίση των άλλων προσώπων η μελών της οικογενείας, που ήταν απόντα κατά την τέλεση του μυστηρίου, μπορεί να γίνει και από κάποιο λαϊκό χριστιανό, μετά την αποχώρηση του ιερέα. Η χρίση αποτελεί το ορατό και αισθητό σημείο του μυστήριου του ευχελαίου.
Στο δοχείο με το αλεύρι ανάβουμε επτά κεριά. Πρόκειται για εκσυγχρονισμό ενός παλιού εθίμου, σύμφωνα με το οποίο χρησιμοποιούσαν σιτάρι. Το σιτάρι ήταν ένας είδος που υπήρχε σε όλα τα σπίτια της εποχής εκείνης, όπως σήμερα το αλεύρι που το αντικατέστησε. Σημερα με το αλεύρι αυτό κατασκευάζουν πρόσφορο για τη θ. λειτουργία έτσι είναι καλό να επακολουθεί και το μυστήριο της θ. ευχαριστίας. Το αλεύρι δεν συμβολίζει κάτι ιδιαίτερο πρόκειται για υλικό, απλό και κατάλληλο για τη σταθεροποίηση των επτά κεριών. Ο αριθμός επτά είναι συμβολικός «εἰς τύπον τῶν χαρισμάτων τοῦ ἁγίου Πνεύματος», όπως εξηγεί ο Άγιος Συμεών Θεσσαλονίκης.
~Η ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΕΥΧΕΛΑΙΟΥ
Απ’ όλα όσα εκτέθηκαν παραπάνω συνοπτικά, γίνεται αντιληπτή η αξία του μυστηρίου του ευχελαίου. Η αξία αυτή δεν είναι μόνο μυστηριακή η λειτουργική. Το ευχέλαιο έχει και αξία παιδαγωγική. Τα αγιογραφικά αναγνώσματα (αποστολικά και ευαγγελικά), οι αιτήσεις και οι ευχές ασκούν ευεργετική επίδραση τόσο στον ίδιο τον ασθενή όσο και στο περιβάλλον του. Όπως παρατηρήθηκε πολύ εύστοχα, με το ευχέλαιο επιτελείται ένα είδος οικογενειοθεραπείας. Ακόμη και εάν δεν συντρέχει λόγος σοβαρής ασθένειας η τέλεση του ευχελαίου είναι επιβεβλημένη.
Πρώτον εκτός από μια σοβαρή ασθένεια, ενδέχεται να υπάρχει και κάποια άλλη, λανθάνουσα, που ενδεχομένως δεν έδωσε συμπτώματα για να γίνει άμεσα αντιληπτή. Και δεύτερον υποδεικνύεται στους πιστούς μια άλλη διάσταση αντιμετώπισης της ασθένειας. Εκτιμάται απ’ τούς μετέχοντες στο μυστήριο το αγαθό της υγείας και υποδεικνύεται ένας άλλος τρόπος αντιμετώπισης της ασθένειας: η πνευματικότητα. Ο ασθενής και οι συμπάσχοντες οικείοι του καλούνται να βαστάξουν με καρτερία και υπομονή την προκείμενη σωματική δοκιμασία. Ακόμη δε, και στην περίπτωση που αυτή παραμένει ανίατη, αναδεικνύεται η προς τον Θεό ελπίδα και αφοσίωση του ασθενή, ο οποίος οδηγείται με πλήρη εμπιστοσύνη και αγάπη προς τον Θεό σε ειρηνικό χριστιανικό τέλος της παρούσας βιοτής του, πράγμα που αποτελεί και ένα από τα βασικά λειτουργικά αιτήματα του ευχελαίου.
Τέλος, η τέλεση του ευχελαίου στο σπίτι δίνει μια καλή ευκαιρία επικοινωνίας του ιερέα με τα μέλη της οικογένειας. Αυτή, εκτός από τον μυστηριακό της χαρακτήρα, μπορεί να επεκταθεί και σε ανθρώπινο επίπεδο, γεγονός που θα βοηθήσει τούς συμμετέχοντες, ιδιαίτερα τα παιδιά και τούς νέους, σε μια στενότερη επαφή με τη λειτουργική ζωη της Ενορίας και τις διάφορες δραστηριότητές της. Το λιγότερο: θα δώσει μια πολύτιμη, ίσως πρωτόγνωρη, εμπειρία ακόμη και σε πιστούς που απέχουν από τη λειτουργική ζωη της Εκκλησίας.
-Πρωτοπρεσβύτερος Χρήστος Πυτιρίνης